گياهپزشك جوان

بیولوژی و اهمیت: موطن اصلی این آفت ایران نیست و در مرحله انفرداری در کانون های دائمی مثل آفریقا، عربستان ، هندوستان و پاکستان فعالیت دارد و در این کانونها خسارات زیادی ندارد. در مواردی تحت شرایط اکولوژیکی خاص بخصوص ریزش بارانهای موسمی جمعیت ملخ زیاد شده و پس از آن در اثر کمبود مواد غذایی به سمت دره های سبز حرکت کرده و در اثر برخورد با گله های ملخ با هم به صورت مهاجر در می آیند و تا شعاع حدود 2000 کیلومتر به کشورهای دیگر من جمله ایران حمله می کنند. این آفت پلی فاژ است و به همه گیاهان سبز حمله می کند. آخرین بار حمله به ایران سال 1340 بوده است که تا نزدیکی اصفهان پیشروی کرد و سطح مبارزه با این ملخ دو میلیون و پانصد هزار هکتار بود. ملخ دریایی از قسمت جنوب وارد ایران می شده و چون از روی خلیج فارس عبور می کردند ملخ دریایی گفته می شدند.
این ملخ در زمین های شنی و مرطوب تخمریزی می کند و روی تخم ها را با ماده ژلاتینی می پوشاند. این آفت پنج سن پورگی دارد و در زمان حمله به ایران حدود دو نسل در سال داشته است.
مبارزه ملخ جزء آفات عمومی است و عملیات مبارزه به عهده سازمان حفظ نباتات است. با توجه به اینکه ملخ از راه های دور وارد ایران می شود بنابراین نظارت بر روند جمعیتی آفت در محل مبداء ضروری بنظر می رسد و بهمین منظور یک مرکز ضد ملخ در لندن وجود دارد که وضعیت بیولوژی ملخ را در مراکز دائیمی آنها کنترل و گزارش می کنند. بنابراین مهمترین مسئله در مورد این ملخ دیده بانی است.
این آفت دشمنان طبیعی زیاد مثل سارگلوقرمزPastor roseus، سوسکهای خانواده Meloidae و تعدادی پارازیتوئید مختلف دارد.
 
 
در قدیم مبارزه مکانیکی هم با ملخها صورت می گرفت. مثلاً ایجاد کانال در مسیر حرکت پوره های ملخ و پوشاندن آنها با خاک یکی از راه های کنترل بوده است.
مبارزه شیمیایی : با یکی از سموم توصیه شده زیر، بمحض خروج پوره ها تا بالدار شدن آنها مبارزه می شود.
1-      فنیتروتیون 98% ULV به مقدار 4/0 تا 5/0 لیتر
2-     فنیتروتیون 50% EC یک لیتر در هکتار
3-    فنیتروتیون 57% EC 7/0 تا 5/1 لیتر در هکتار
4-    فنیتروتیون 25% WP 25 تا 50 کیلوگرم طعمه مسموم
علاوه بر ملخ دریایی ملخ های دیگری مثل ملخ مراکشی Dociostaurus maroccanus ، ملخ آسیایی Locusta migratoria و ... از گونه های مهم ملخ هستند که در شرایط خاصی ممکن است به محصولات کشاورزی خسارت وارد کنید.
 
سن گندم
 
Eurygaster intgriceps (Scutelleridae Hemiptera)
سن گندم مهمترین مسئله گیاهپزشکی کشور است. این حشره یکی از آفات عمومی است که تا چند سال گذشته مبارزه با آن به عهده سازمان حفظ نباتات بود ولی اخیراً به کشاورزان واگذار شده است. هر ساله بیش از یک میلیون هکتار از گندم کاریهای کشور برا یمبارزه با این آفت مبارزه است. هر ساله بیش از یک میلیون هکتار از گندم کاریهای کشور برای مبارزه با این آفت مبارزه شیمیایی می شود.
مرفولوژی: حشره بالغ بطول 12 تا 13 میلیمتر و رنگ متغیر از خاکستری تا قهوه ای مایل به سیاه است. خاشک 5 بندی، سپرچه خیلی رشد کرده و تمام سطح شکم را می پوشاند. تخم ها در دو ردیف 10 تا 16 تایی روی سطح برگ گندم چسبیده می شود. این آفت 5 سن پورگی دارد.
بیولوژی و انتشار: سن گندم در کشورهای ترکیه، سوریه، لبنان، عراق و ایران از آفات بسیار مهم گندم محسوب می شود. در ایران در استان های مرکزی، کرمان ، اصفهان، کرمانشاه ، لرستان ، تهران ، ایلام و غیره خسارت بیشتری دارد.
 
 
این آفت در درجه اول به گندم و گاهی به جو نیز حمله می کند. خسارت روی گیاه در سه مرحله است.
1-      حشرات بالغ زمستان گذران که از کوه ها سرازیر شده اند و اصطلاحاً سن مادری گفته می شوند و برای آماده شدن برای جفت گیری از شیره ساقه و برگ گندمهایی که هنوز به ساقه نرفته اند تغذیه می کنند، نتیجه این مرحله از خسارت خشک و سفید شدن بوته های گندم است. 2- خسارت پوره ها. پوره سن اول تغذیه نمی کند و از سن دوم تغذیه شروع می شود. بیشترین خسارت مربوطه به پوره های سن چهارم و پنجم است. پوره ها از شیردانه های گندم هنوز سخت نشده اند تغذیه می کنند. 3- خسارات حشرات بالغ. حشرات بالغ برای مهاجرت به طرف کوهها و زمستان گذرانی نیاز به ذخیره دارند.
خسارت سن گندم علاوه بر مکیدن شیره گیاهی و کاهش وزن دانه، آسیب جدی به خاصیت نانوایی گندم است و اگر درصد سن زدگی از حد معینی بگذرد آرد حاصله ارزش نانوایی نخواهد داشت. علت اینکار تجزیه پروتئین گندم یعنی گلوتن بوسیله بزاق سن گندم است.
سن گندم زمستان را به شکل حشره بالغ در ارتفاعات معمولاً زیر بوته های گون و گیاه درمنه سپری میکند. در اوایل فصل بهار موقعی که حرارت محیط به حدود 20درجه سانتیگراد رسید سنها بصورت گله ای بطرف مزارع پرواز می کنند. سن ها برای پیدا کردن مزارع غلات در خلاف باد و با استفاده از بوی گندم پرواز می کنند و پس از تغذیه روی برگها تخمریزی می کنند. در هنگام برداشت گندم سنها بازهم بصورت گروهی بسمت کوه ها پرواز و به مدت 9 ماه در دیاپوز به سر می برند و تغذیه نمی کنند. سن گندم فقط یک نسل در سال دارد.
مبارزه
مبارزه با سن گندم ابتدا به صورت میکانیکی بود و حشرات را با دست جمع می کردند. دشمنان طبیعی مهمی چون زنبورهای جنس Trissolcus از خانواده Scelionidae که تخمهای سن گندم را پارازیته می کنند و مگس های جنس Phasia که حشرات بالغ را پارازیته می کنند در کنترل جمعیت این آفت نقش دارند ولی متاسفانه سمپاشیهای بی رویه باعث آسیب جدی به این دشمنان طبیعی شده است. امروزه ثابت شده که سن با یک روش مبارزه کنترل نمی شود بلکه نیاز است که با توجه به ویژگیهای اکولوژیک راه های مختلف مبارز را با هم تلفیق تا جمعیت سن کاهش پیدا کند.
 از جمله روش های زراعی که در کنترل سن گندم مهم هستند:
1-      جلوگیری از تخریب مراتع. سن گندم روی سایر گرامینه های وحشی هم تغذیه می کند ولی به علت نامناسب بودن تغذیه زاد آوری سن پایین است و کمبود مواد غذایی باعث می شود که در زمستان تلفات بالایی داشته باشند و به حالت طغیانی نرسند. جایگزین کردن رقم های مطلوب گندم در دامنه کوه ها و مراتع در حقیقت آماده کردن چراگاه برای سن گندم است و باعث طغیان آفت خواهد شد.
2-     برداشت سریع گندم (در صورت امکان) و تلاش برای رقم های زودرس.
3-    استفاده از سموم به شکلی غیر از محلول پاشی که تلفات زنبورهای پارازیتوئید کمتر شود. مثلاً سموم گرانولی می توانند در این مورد بکار روند، چون سن گندم در شب و بیشتر ساعات روز در پای بوته گندم است و سموم گرانولی می توانند در کنترل این آفت بکار روند.
4-    مبارزه شیمیایی با سموم:
فنیتروتیون 50%EC 1 تا 2/1 لیتر در هکتار
فنتیون 50%EC 1تا2/1لیتر در هکتار
تریکلروفن 80% SP 2/1کیلو در هکتار
ولی امروزه بیشتر از سم فنیتروتیون بصورت سم پاشی هوایی استفاده می شود.
 
علاوه بر سن گندم سنهای دیگری مثل Aelia spp روی گندم وجود دارند که از خانواده Pentatomidae هستند و خسارت زیادی روی گندم ندارند و در صورت نیاز با سموم توصیه شده با سن گندم مبارزه می شود.
 
سن سبز پنبه
Nezara viridula (Pentatomidae Hemiptera)
حشره پلی فاژی است و 115 میزبان گیهی دارد. این آفت به پنبه، توتون، گوجه فرنگی و ... حمله می کند. حشرات بالغ به طول 14 تا 18 میلیمتر و به رنگ سبز هستند.
این آفت زمستان را به صورت حشره بالغ سپری می کند و در بهار پس از مختصری تغذیه جفت گیری کرده و بصورت دسته جمعی تخمریزی می کند. حشرات بالغ و پوره به گل، جوانه ها، قوزه های پنبه و شاخه های جوان حمله کرده و از شیره گیاهی تغذیه می کند. در اثر خسارت این آفت
 
تخمهای پنبه نارس مانده و ممکن است وزن آنها تا 45% کاهش پیدا کند، الیفا نازک و کم دوام هستند و در اثر نیش حشره الیاف تغییر رنگ می دهند. این ، آفت 4 نسل دارد.
 
مبارزه
یکی از دشمنان طبیعی مهم این آفت Microphanurus basalis میباشد که پارایتوئید تخم است. مبارزه شیمیایی در صورت لزوم با یکی از سموم:
اکسی دیمتون متیل 25% متیل EC 5/0 تا 1 لیتر در همتار
تیومتون    25% EC 5/0 تا 1 لیتر در هکتار
دیمتوات 40% EC 5/0 تا1 لیتر در هکتار
 
راسته HOMOPTERA
شته ها : تعدادی از گونه های خانواده Aphididae از آفات مهم محصولات کشاورزی محسوب می شوند .این گروه حشرات با توجه به توان زادآوری بالا خیلی سریع حالت طغیانی می گیرند.در زیر تعدادی از گون های مهم این خانواده را بحث می کنیم.
 
شته سیاه باقلا(Aphididae homoptera)Aphis fabae
یکی از آفات پلی فاژ است که روی طیف وسیعی از محصولات کشاورزی ایجاد خسارت می کند ازجمله چغندر قند،انواع لوبیا ،باقلا و غیره .این شته در دنیا بیش از 200 میزبان دارد. حشرات بالغ به طول 5/2 تا 3 میلیمتر طول دارند. این شته دو میزبانه است. میزبان اول آن شمشاد زینتی و میزبان دوم آن گیاهان یکساله هستند. تعداد نسل این آفت بسته به شرایط محیط و معمولاً زیاد است.
 
 
شته جالیز Aphis gossyoii (Aphididae Homoptera)
این شته به خیار، خربزه، هندوانه، کدو، پنبه، بادمجان، گوجه فرنگی و تعداد از گیاهان زراعی خسارات وارد می کند. در اثر خسارت این آفت برگها پیچیده می شوند، گیاه ضعیف و محصول کاهش پیدا می کند.این شته تا 20 نسل در سال دارد. زمستان را به صورت ماده بی بال سپری می کند.
 
شته مومی کلم Brevicoryne brassicae (Ahididae Homoptera)
 
شته های ماده بی بال به رنگ سبز و بدن پوشیده از موم هستند. این شته ها روی برگ، ساقه و گلهای گیاهان میزبان مثل انواع کلم، شلغم، تربچه و انواع چلیپائیان خسارت وارد می کند. علاوه بر مکیدن شیره گیاهی با ترشح عسلک باعث رشد قارچ سیاه رنگ می شود. در صورت عدم مبارزه گاهی تا نصف محلول از بین می رود. بسته به شرایط محیطی گاهی 15 تا 20 نسل در سال دارد.
 
شته سبز سیب Aphis pomi (Aphididae Homoptera)
این شته با مکیدن شیره گیاهی و ترشح عسلک و پیچیدن برگها به درختان سیب خسارت وارد می کند
 
شته سبز هلوAphis pomi (Aphididae Homoptera)
 
این شته از معروفترین آفات درختان میوه در اکثر باغات کشور است. میزبان عمده آن درخت هلو است ولی در روی انواع شلیل، گوجه، آلو، زردآلو، بادام و غیر خسارت وارد می کند. این شته دو میزبانه است، میزبان اول درختان خسته دار و میزبان دوم گیاهان یکساله صیفی و جالیز هستند. این شته از نظر انتقال بیماریهای ویروسی اهمیت زیادی دارد.
 
شته انار Aphis punicae (Aphididae Homoptera)
این شته روی انار باعث پیچیده شدن برگ ها و ترشح عسلک زیاد می شود.
 
مبارزه با شته ها
شته های رایج آفات کشاورزی هستند و در هر نقطه ای از کشور وجود دارند. در مبارزه شیمیایی با شته ها بخصوص روی محصولات صیفی و جالیز باید به دور کارنس سم توصیه شده توجه کرد. در مبارزه با شته باید جمعیت شته را در نظر گرفت و با مشاهده تعدادی شته اقدام به مبارزه شیمیایی نشود، فقط در هنگام ضرورت از سموم شیمیایی استفاده کنیم.
شته ها دشمنان طبیعی زیادی دارند از جمله: کفشدوزکها خانواده Coccinellidae ، مگسهای خانواده Syrphidae، سنهای خانواده Anthocoridae  ، بالتوریهای خانواده Chrysopidae  که به شیر شته معروف هستند و تعدادی از پارایتوئیدها مثل زیر خانواده Aphidiinae.
سموم شیمیایی مناسب کنترل شته ها
 
1-      تیومتون 25% EC 1 در هزار
2-     دیازینون 60% EC 1 در هزار
3-    اکسی دیمتون متیل 25% EC 1 در هزار
4-    مالاتیون 57% EC      1 در هزار
5-    پریمکارب 25% WP   5/0 در هزار
6-     هپتنفوس 57% EC 1 در هزار
7-    دیکلرووس 50%  EC5/1 2 در هزار
سموم ردیفهای 5و6و7برای کنترل شته های صیفی و جالیز مناسب تر هستند.
 
سپرداران خانواده Diaspididae
این خانواده دارای تعداد زیادی آفت بخصوص روی درختان میوه است.
 
سپردار واوی سیب  Diaspididae Homoptera))Lepidosaphes malicola
این آفت در سالهای اخیر در اکثر نقاط کشور حالت طغیانی دارد و موجب خسارت فراوان می شود. به  درختان سیب، هلو، گوجه، زردآلو و ندرتاً گلابی و تعدادی از درختان غیر مثمر خسارت وارد می کند. این حشره با مکیده شیره گیاهی و ضعیف کردن درخت باعث اختلالات فیزیولوژیکی در گیاه شده که نتیجه آن برگ های ککوچک، رنگ پریده، میوه های بد شکل و شاخه های خشک است. سپردار واوای سیب زمستان را به صورت تخم روی سرشاخه ها یدرخت زیر سپر حشرات ماده طی میکند. این حشره در این مرحله سرماهای بسیار شدید را هم تحمل می کند. سپر حشرات ماده به شکل واو وارونه است که اسم آفت هم از همین نتیجه گرفته شده است. پوره های سن اول آفت دارای سه جفت پا، خرطوم و شاخک مشخص بوده و بخوبی روی تنه درخت حرکت می کنند. این پوره ها بعلت سبکی با باد حرکت کرده که عامل انتشار آفت محسوب می شوند.
پوره سن اول پس از پیدا کردن محل مناسب تغذیه روی درخت تغییر جلد داده و پا و شاخک خود را از دست داده و ثابت می شود.از مجموع مواد مومی و پوسته های پورگی سپری اطراف بدن حشره به شکل واو وارونه تشکیل می شود. این آفت دو نسل در سال دارد.
دشمنان طبیعی: مهمترین دشمن طبیعی این آفت کفشدوزک Chilocorus biputulatus و زنبورهای Aphythis هستند.
مبارزه شیمیایی علیه این آفت در هر نسل زمانی صورت می گیرد که دو سوم پوره های سن اول خارج شده باشند. سموم توصیه شده :
 
آرینفوس متیل 20% EC 2 در هزار
اتیون 57% EC 5/1 در هزار
اتریمفوس 50%   EC 1 در هزار
کلرپیریفوس 8/40%  EC 5/1 در هزار
روی درختان میوه از این خانواده آفات دیگری هم وجود دارد مثل:
سپر دار قهوه ای مرکبات   Chrysomphalus dictyopermi ، سپردار قرمز مرکبات Aonidiella aurantii ، سپردار بنفش زیتون Parlatoria oleae و غیره که از نظر بیولوژی شبیه سپردار واوی سیب هستند.
 
خانواده Lecanidae یا Coccoidae
در این خانواده هم آفتای مثل شپشک نرم تن Coccus hesperidum که بیشتر در گلخانه ها به گیاهان زینتی حمله می کند، شپشک سیاه زیتون Saisetia oleae غیره وجود دارد.
 
عسلک پنبه  Bemisia gossypiperda (Aleyrodidae Homoptera)
حشرات بالغ ماده حدود 2/1 تا 1/1 میلیمتر طول دارند. تمام سطح بدن از یک گرد مومی سفید رنگی پوشیده شده است. عسلک پنبه از آفات مهم پنبه محسوب می شود و علاوه بر پنبه به گیاهانی مثل خربزه، طالبی، خیار، گوجه فرنگی و غیره هم خسارات وارد می کند. این آفت علاوه بر مکیدن شیره گیاهی با ترشح عسلک باعث چسبیده شدن الیاف به هم می شود که مهمترین خسارت روی پنبه است. زمستان را به صورت تخم ، حالات مختلف پورگی و ندرتاً حشره کامل سپری می کندو تعداد نسل این آفت در استان فارس با توجه به عدم سرمای شدید بیش از 11 نسل می باشد.
 
مبارزه:
مبارزه شیمیایی زمانی اثر قاطع دارد که همراه با یک سری عملیات زراعی باشد.
1-      کندن بوته های پنبه و گیاهان هرز میزبان بلافاصله پس از برداشت محصول
2-     زود کاشت نمودن پنبه
3-    زراعت پنبه دور از جالیز کشت شود
4-    برداشت به موقع محصول پنبه برای جلوگیری از آلوده شدن به عسلک
سموم توصیه شده : کارباریل + فسفامیدون     3 کیلو + 1 کیلو
آندوسولفان EC35% 5/2 تا 3 لیتر در هکتار
پریمیفوس متیل EC50% 5/1 لیتر در هکتار
آمیتراز EC20% 3 لیتر در هکتار
زنجیره مو Cicadatra ochreaya (Cicadidae Homoptera)
=Psalmocarius alhageus
 
این حشره یکی از آفت مهم مو در اکثر نقاط ایران است. حشرات بالغ 24 تا 32 میلیمتر با بدن سبز رنگ هستند، حشرات نر تولید صدا می کنند، حشرات ماده تخم ریز بلند و نیزه ای دارند، پوره ها دارای پاهای جلویی کننده هستند.
حشرات ماده در تابستان ظاهر می شوند و پس از مختصری تغذیه جهت گیری کرده و حشره ماده با تخمریز خود شکافهای طولی روی شاخه ها ایجاد می کنند و تخم ها را داخل این شاخه ها قرار می دهند و روی آنها را با ترشحات خاصی می پوشانند. پوره سن اول پس از خروج از تنه درخت پایین آمده و با پاهای جلویی کننده در خاک و دالان ایجاد می کند و خود را به ریشه مو می رساند و اطراف خود اتاقک گلی ایجاد می کند و با خرطوم از شیره گیاهی تغذیه می کند. خسات اصلی تغذیه پوره هاست ولی حشرات بالغ در هنگام تخمریزی با شکاف دادن شاخه ها باعث خشک شدن آنهامی شوند. این آفت چهار سن پورگی دارد و هر چهار سال هم یک نسل تولید می کند.
مبارزه: قطع سرشاخه های آلوده به تخم آفت _ استفاده از زمین های شنی و سبک برای ایجاد تاکستان چون پوره ها به کمبود رطوبت حساسیت زیادی دارند_ استفاده از ارقام مقاوم مو زیرا حساسیت همه اراقام در برابر این آفت یکسان نیست.
بعلت مخفی بودن پوره ها زیرخاک و خروج تدریجی حشرات بالغ مبارزه شیمیایی توصیه نمی شود.
 
پسیل گلابی Psylla pyricola (Psyllidae Homoptera)
 
یکی از آفات مهم گلابی در اکثر نقاط ایران است. خسارت این آفت در مناطق گرم و خشک بیشتر از مناطق سرد و مرطوب است.
حشرات کامل زمستان گذران بطول 5/2 تا 3 میلیمتر و برنگ نارنجی و روی پشت سینه و شکم دارای نوارهای طولی تیره رنگ هستند.
این آفت زمستان را به صورت حشره بالغ زیر برگ های رخیته شده و زیر پوستکها سپری می کند. اولین تخمریزی در اوایل اسفند ماه صورت می گیرد، در این زمان جوانه های درخت تازه شروع به رشد کرده اند. اولین تخم ریزی معمولاً روی شاخه ها و نزدیک جوانه ها صورت میگیرد. هر حشره ماده 300 تا 400 عدد تخم می گذارد. در نسلهای بعدی تخمریزی بیشتر بصورت مجتمع و زیر برگها صورت میگیرد. در اثر تراکم پوره ها برگ کوچک مانده و بهم می پیچند و درصد تشکیل میوه کاهش پیدا می کند. خسارت این آفت با ترشح زیاد عسلک همراه است بطوری که درخت خیس به نظر می رسد. تعداد نسل این آفت بسته به شرایط آب و هوایی 2 تا 7 نسل در سال می باشد. خسارت، مکیدن شیره گیاهی و ترشح عسلک است.
این آفت دشمنان طبیعی مهمی چون سنهای Anthocoridae  ، بالتوریها Chrysopidae و تعدادی از زنبورهای Chalcididae دارد.
مبارزه: اقدام به کاشت یونجه یا دیگر پوشش های گیاهی سبز داخل باغ که باعث افزایش رطوبت شود.
رعایت اصول باغبانی در کاهش جمعت موثر است.
سموم شیمیایی مورد استفاده فوزالن EC25% 5/1 در هزار
آزینفوس متیل EC20%  2در هزار
دیازینون EC60%  1در هزار
آندوسفان EC35%  2در هزار
زمان سمپاشی : همراه با تورم جوانه ها تا ریختن سه چهارم گلبرگها
 
پسیل پسته  Aganoscena targionii (Pasyllidae Homoptera)
 
این آفت در بعضی از نواحی پسته کاری به شیره خشک معروف است، چون عسلک ترشح شده بسرعت رطوبت خود را از دست می دهد و به شکل بلورهای سفید رنگی در می آید. تراکم این آفت در بعضی باغات شدید بطوری که تمام سایه انداز درخت را خیس می کند. خسارت این آفت بعلت مکیدن شیره گیاهی بوسیله آفت است که باعث ضعف درخت،ریزش میوه ها و پوک شدن میوه می شود.
حشرات بالغ 6/1تا8/1 میلیمترطول دارند، برخلاف زنجیره پسته سر عریض تر از سینه اول نیست.زمستان بصورت حشره بالغ زیر پوستکها و ... است و در بهار فعالیت خود را شروع می کند، تخم ها را روی برگ ها و شاخه ها قرار می دهد. مثل بقیه گونه ها تغذیه با ترشح عسلک همراه است. این حشره چند نسلی است و در شرایط مساعد تا 5 نسل در سال دارد.
از دشمنان طبیعی مهم این آفت زنبور Psyllaephagus sp. است که گاهی تا 80% پوره ها را پارازیته می کند. همچنین بالتوریها و سنهای شکارگر از دشمنان طبیعی مهم این آفت هستند.
این آفت خیلی سریع به سموم شیمیایی مقاومت نشان می دهد و نیاز است که سموم مورد استفاده عوض شوند.
سموم توصیه شده: فوزالن EC35% 5/2 در هزار
آمیتراز EC20% 2 در هزار
ایمیداکلوپرید EC35% 4/0 در هزار
فلوفنوکسورون EC5% 5/0 در هزار
حدود 5 بار سمپاشی برای کنترل این آفت توصیه شده است و در زمان خندان شدن پسته سمپاشی نشود.
 
زنجره پسته Idiocerus stali (Bythoscopidae Homoptera)
زنجیره پسته یا شیره تر یکی از آفات مهم پسته است. حشره کامل زنجیره کوچکی است که عرض بدن با بالهای باز حدود 3 میلیمتر به رنگ زرد مایل به سبز و گاهی قهوه ای است. بدن مثلثی و سر عریض تر از قفسه سینه است. برخلاف پسیل پسته که شاخک نخی دارد این آفت شاخک مویی دارد. زمستان بصورت حشره بالغ زیر برگها و پوستکها بسر می برد و در اواخر زمستان فعال شده و مصادف با باز شدن برگها تخمریزی می کند. حشره ماده با تخمریز دم گل یا دم خوشه گل دهنده را سوراخ و در هر سوراخ 2 عدد تخم قرار می دهد. خوج پوره ها همزمان با ریختن گلبرگ هاست. پوره ها بصورت
مجتمع روی برگ خوشه تغذیه می کنند. این آفت عسلک زیاد ترشح می کند و گاهی درخت را خیس می کند. در اثر خسارت این آفت میوه ها بشدت می ریزند و گاهی روی خوشه میوه ای باقی نمی ماند. این آفت یک نسل در سال دارد.
 
مبارزه شیمیایی : فوزالن EC35% 5/1 تا 2 در هزار
آندوسولفان EC35% 5/2 تا 3 در هزار
زمان مبارزه مشاهده پوره ها
 
راسته بال ریشکداران Thysanoptera
تریپس توتون یا تریپس پیاز Thrips tabaci(Thripidae Thysanoptera)
تریپس توتون یک آفت پلی فاژ و همه جاگیر Cosmopoliton است که روی طیف وسیعی از گیاهان مثل: توتون، پنبه ، کلم، خیار، خربزه، چغندر قند، گوجه فرنگی و ... خسارت وارد می کند.
حشره ماده حدود 9/0 میلیمتر طول دارد بدن باریم و به رنگ خاکستری روشن، دو جفت بال ریشکدار، حشرات نر بدون بال، پوره ها شبیه بالغین ولی رنگ روشن دارند.
خسارت بعلت مکیدن شیره گیاهی بوسیله حشرات بالغ است که با خرطوم کوتاه خود سلولهای اپیدرمی را سوراخ و از شیره گیاهی تغذیه می کنند. محل تغذیه بصورت نقاط سفید متمایل به زرد روی برگها دیده می شود. خسارت این آفت روی پیاز باعث می شود که انتهای برگها سوخته و خمیده شده و در نهایت مرگ گیاه خواهد مرد.
بطور کلی نشاء های خسارت شامل: پیچیدگی برگ ها، پژمردگی، ضعف و ایجاد لکه های نقره ای است. این تریپس ناقل بعضی از بیماریهای ویروسی مثل بیماری پژمردگی گوجه فرنگی است.
این آفت زمستان را به صورت حشره بالغ و پوره روی بقایای گیاهان سپری می کند. حشرات ماده در بهار بصورت پارتنوژنر تولید مثل می کند. حشره ماده با تخمریز اخمها را داخل بافت گیاه قرار می دهد. تریپس توتون در ایران حدود 6 نسل در سال دارد.
مبارزه: استفاده از ارقام مقاوم پیاز _حذف علفهای هرز که میزبان آفت هستند.
 
سموم شیمیایی : دیکلروس EC50% 5/1 تا 2 در هزار
مالاتیون EC57% 2 در هزار
 
هیپتوفوس EC50% 1 در هزار
 
از این راسته تریپس گندم با نام علمی Haplithrips tritici روی گندم و جو خسارت ایجاد می کند. حشرات بالغ تیره رنگ و پوره ها نارنجی رنگ هستند. این آفت لابلای خوشه وزیر غلاف برگ فعالیت می کنند. بوته های آلوده کوتاه و پیچیده هستند. در ایران فقط یک نسل در سال دارد و زمستان را به صورت حشره بالغ سپری می کند.
 
 
راسته سخت بالپوشان Coleoptera
 
 
عروسک خربزه Rhaphidopalpa foveicollis (Chrysomellidae Coleoptera)
حشره بالغ بطول 5/6 تا 7 میلیمتر، رنگ آن قرمز روشن به استثنای زیر سینه میانی و عقبی و زیر شکم که سیاه رنگ است. لارو استوانه ای شکل، بلند و به رنگ زرد لیمویی است.
این آفت علاوه بر ایران در بسیاری از کشورهای همسایه وجود دارد و به گیاهان تیره کدوئیان مثل خیار و خربزه و در درجه دوم به هندوانه و کدو خسارت وارد می کند. سوسکهای بالغ در اوایل بهار به بوته های جوان حمله کرده و برگها در اثر تغذیه مشبک می شوند. مهمترین خسارت مربوط به لارو است که از ریشه تغذیه می کنند و چنانچه بوته کوچک باشد از بین خواهد رفت. این آفت زمستان از خروج وارد خاک شده و از ریشه تغذیه می کند. تعداد نسل در ایران 1 تا 2 نسل در سال است. در مزارعی که کمتر آبیاری می شوند خسارت کمتر است.
مبارزه:
روش پشته کاری و آبیاری نشتی در کاهش خسارت موثر است زیرا در مزارع کرتی رطوبت کافی برای تخم لارو وجود دارد.
سموم شیمیایی: کارباریل WP85% 3 کیلو در هکتار
کلرپیریفوس بصورت گرانول 20 کیلو در هکتار
 
کرم سفید ریشه Polyphylla olivieri (Scarabeidae Coleoptera)
حشرات بالغ حدود 30 تا 40 میلیمتر طول دارند، شاخکها 10 مفصلی که در حشرات نر 7 مفصل و در ماده ها 5 مفصل بصورت ورقه در آمده اند. رنگ بدن قهوه ای که روی آن پولکهای وجود دارد. لاروها C شکل هستند.
این آفت زمستان بصورت لارو در خاک است، طول دوره لاروی زیاد و حدود 2 تا 3 سال طول می کشد. حشرات بالغ خرداد ماه ظاهر می شوند و شبها فعالیت می کنند، مختصری از برگ گیاهان تغذیه و پس از جفت گیری تخم خود را پای گیاه در شکاف خاک بصورت مجتمع قرار می دهند. لارو به محض خروج از پوست و چوب ریشه تغذیه می کند و باعث قطع شدن سیستم آوندی می شود. بعلت قطع شدن ریشه ها درخت استحکام زیادی ندارند. خسارت این آفت در نهالستانها زیاد است و گاهی یک لارو یک نهال را از بین می برد. لاروها در فصول گرم سال در قسمت های فوقانی و در فصول سرد در قسمت های زیری خاک وجود دارد. این آفت پلی فاژ است و از طیف وسیعی از گیاهان مثمر و غیر مثمر تغذیه می کند.
 
دشمنان طبیعی زیادی دارد از جمله: پرندگان که حشرات بالغ را مورد تغذیه قرار می دهند، مورچه ها از تخم های آفت تغذیه می کند و میکرو ارگانیسمی بنام Nosema sp. که لارو را بیمار می کند.
مبارزه شیمیایی: لیندین WP25% 10 کیلو در هکتار که در اوایل بهار و اوایل تابستان 1 تا 2 بار پای درخت سمپاشی می شود و با بیل بهم زده می شود.
 
سوسک های انباری
 
تعدادی از گونه های خانواده Bruchidae و خانواده Dermestidae و ... بعنوان آفت انباری محسوب می شوند.
از خانواده سوسک های حبوبات Bruchidae گونه های سوسک نخودفرنگی Bruchus pisorum ، سوسک باقلا B.rufimanus ، سوسک لوبیا Acanthoscelides obtectus و سوسک چهار نقطه ای حبوبات Callosobruchus maculates به محصولات انباری خسارت جدی وارد می کنند.
از خانواده Dermestidae یا سوسکهای چرم و فرش گونه های ، لمبه گندم Trogoderma granarium ، سوسک چرم Dermestes maculates و ... اهمییت دارند.
مبارزه با آفات انباری
 
1-      سم فسفید آلومینیوم یا فستوکسین T56% 3 گرمی در انبارهای کاملاً بسته 1 تا 5 قرص و در زیر چادر و یا انباری که کالماً ایزوله نیست 2 تا 6 قرص در هر متر مکعب فضا.
2-     متیل برماید GAS98% 20 تا 40 گرم در متر مکعب فضا
3-    سیلیس آمورف P80% 1 در هزار مخلوط با بذر.
4-    مالاتیون EC57% 2 گرم ماده خالص در متر مکعب برای ضدعفونی انبار خالی
 
سرخرطومی برگ یونجه Hypera postica (Curculionidae Coleoptera)
 
یکی از آفات مهم بونچه است. حشره بالغ سرخرطومی کوچکی است به طول 5 تا 7 میلیمتر، به رنگ قهوه ای تا خاکستری ، در پشت سینه اول دو نوار سیاه رنگ وجود دارد که بوسیله نوار سفید رنگی از هم جدا می شوند. لاروها خمیده و بدون پا هستند.
این حشره هم در مرحله لاروی هم بالغ از برگ و ساقه یونجه تغذیه می کند ولی خسارت اصلی مربوط به لارو سن سوم و چهارم است. در خسارت بالا گاهی همه برگها خشک و مرزعه سفید بنظر می رسد. این آفت بسته به شرایط محیط بصورت حشره بالغ یا تخم زمستان گذرانی می کند. برای تخمریزی حشرات ماده با قطعات دهانی ساقه یونجه را سوراخ و داخل آن تخم می گذارند. تعداد نسل این آفت در شرایط کرج 3 نسل در سال است.
دشمنان طبیعی مهمی چون زنبورهای Bathyplectes anurus و B.curculionis و Trtrasticus insertus در کاهش جمعیت این آفت نقش دارند.
 
مبارزه
1-      چرای پاییزه بوسیله گوسفند برای از بین بردن مرحله زمستان گذران آفت
2-     سوزندان مزرعه در اواخر پاییز با شعله افکن
3-    برداشت زودهنگام چین اول
در صورت نیاز ، سمپاشی با سموم: اتریمفوس EC50% 1 لیتر در هکتار
فوزالن  EC35% 5/2 لیتر در هکتار
مالاتیون EC57% 3 لیتر در هکتار
زمان مبارزه وقتی که 50 درصد تخم ها تفریخ شده باشند.
 
سرخرطومی حنایی خرما Rhynvhophorus ferugineus (Curculionidae Coleoptera)
از آفات خرما بخصوص در استان سیستان و بلوچستان است.
 
سوسک شاخدار خرما یا سوسک کرگدنی خرما
Oryctes elegans (Scarabeidae Coleoptera)
این آفت تقریباً در تمام مناطق کشت خرما وجود دارد. خسارت آن گاهی به 20 درصد محصول می رسد. در ایران بیشترین خسارت در اطراف بم و جیرفت است. حشرات نر و ماده سیاه و بزرگ و زائده شاخ مانندی در پشت سر وجود دارد که در حشرات نر بزرگ است. زمستان بصورت لارو کامل است، حشرات بالغ در اوایل فروردین ماه ظاهر می شوند و تخم ها را در لابلای دمبرگ و خوشه در تاج درخت قرار می دهند. لارو پس از خروج شروع به تغذیه از دم برگ و دم خوشه می کند بطوری که در اثر وزش باد برگ ها و خوشه ها می شکنند. این آفت فقط یک نسل در سال دارد.
مبارزه
لیندین WP25% 1 کیلو یا کارباریل 3 کیلو همراه با سبوس گندم بصورت طعمه مسموم، چون لاروهای این آفت عادت پوسیده خواری دارند.
 
سوسک کلرادو یا سوسک برگخوار سیب زمینی
Leptinotarsa desemlineata (Chrysomellidae Coleoptera)
یکی از آفات قرنطینه ای سیب زمینی است. موطن اصلی آن آمریکای شمالی است. این آفت احتمالاً در سال 1361 وارد اردبیل شده و امروزه در بعضی استانهای مجاور هم وجود دارد. علاوه بر سیب زمینی به گوجه فرهنگی و بادمجان و دیگر گیاهان تیره Solanacae حمله می کند.
حشرات بالغ بطول 10 تا 12 میلیمتر، بالپوشها زرد وروی هر بالپوش 5 نوار طولی وجود داد. زمستان بصورت حشره بالغ در خاک بسر می برد. تعداد نسل بسته به شرایط محیط 1 تا 4 نسل در سال است.
مبارزه :
1-      اجرای عملیات قرنطینه ای برای جلوگیری از انتشار آفت
2-     ارقام سیب زمینی دیررس خسارت کمتری می بینند.
3-    اجرای تناوب زراعی گندم و سیب زمینی.
 
سموم شیمیایی :
فوزالن           EC35%      2 لیتر در هکتار
آندوسولفان     EC35%    1 تا 2 لیتر در هکتار
تیودیکارب      EC80%    1 لیتر در هکتار
 
 
سوسک شاخک بلند درختان میوه یا سوسک سرشاخه خوار درختان میوه
Ospheranteria coerulescens (Cerambycidae Coleopteara)
حشرات کامل به رنگ سیاه یا قهوه ای تیره بطول 16 تا 25 میلیمتر، شاخکها بلندو از بدن می گذرد، لاروها بدون پا.
این حشره زمستان را بصورت لارو سن آخر و گاهی لارو سن سوم می گذارند. در بهار همزمان با گرم شدن هوا فعالیت غذایی خود را شروع می کند. حشرات بالغ در خرداد ماه ظاهر می شوند و قبل از تخمریزی جلب  گیاهان تیره چتریان مثل هویچ می شوند. حشرات ماده تخم ها را در محل اتصال برگ به شاخه قرار می دهند. تخم ها بصورت پولک سفید رنگی دیده می شوند. لارو سن بمحض خروج وارد شاخه شده و از قسمت چوب و سیستم آوندی تغذیه می کند. اولین علائم خسارت خشک شدن سریع سرشاخه هاست. این حشره فقط یک نسل در سال دارد. چنانچه لارو بموقع از بین نرود به قسمت های پایین میرود و گاهی وارد تنه هم می شود. این آفت بادام را بیشتر از درختان میزبان دیگر ترجیح می دهد.
 
 
مبارزه
با توجه به خروج تدریجی حشرات بالغ و مخفی بودن لارو درون شاخه مبارزه شیمیایی توصیه نمی شود. بهترین راه مبارزه قطع سریع سرشاخه های آلوده به لارو سن اول است. همچنین با توجه به
 اینکه حشرات ماده قبل از تخمریزی جلب گیاهان تیره چتریان می شوند، کاشت غده های هویچ زمانی که گلدهی آنها مصادف با خروج حشرات بالغ باشد و به دام انداختن حشرات بالغ روش مناسبی برای کنترل این آفت است، سادات اخوی (1377) با استفاده از گیاهان تله در یزد نتایج خوبی برای کنترل این آفت بدست آورد.
سوسک پوستخوار درختان میوه Rugoloscolytus mediterraneus (Scolytidae Coleoptera)
از آفات درختان میوه دانه دار و هسته دار است. حشره کامل سیاه رنگ با حاشیه قرمز بالها به طول حدود 2 میلیمتر، لاروها بدون پا.
این آفت زمستان را به صورت لارو زیر پوست لارو پوست درخت سپری می کند، حشرات بالغ قبل از ورودد به داخل شاخه جفت گیری کرده و سپس با قطعات دهانی شاخه درخت را سوراخ و در ناحیه کامبیوم دالانی به نام دالان مادری ایجاد و در دوطرف آن تخمریزی می کنند. لاروها به محض خروج عمود بر دالان مادری شروع به تغذیه و ایجاد دالان لاروی می کنند. لاروها در انتهای همین دالان شفیره می شوند و حشرات بالغ تازه به دنیا آمده با سوراخ کردن پوست درخت به صورت سوراخ های ریز گرد خارج می شوند. این آفت در ایران حدود 3 نسل در سال دارد.
 
مبارزه
این آفت و سایر گونه های این خانواده بیشتر به درختان ضعیف حمله می کنند، بنابراین تقویت عمومی درخت شامل آبیاری منظم، کوددهی مناسب، هرس سرشاخه های آلوده، هرس عمومی درخت و غیره در کنترل آفت خیلی موثر هستند. مبارزه شیمیایی بعلت مخفی بودن مراحل زندگی داخل شاخه توصیه نمی شود.
 
 
راسته بالپولک دارانLepidoptera
کرم ذرت با نام علمی Sesamia cretica و کرم ساقه خوار اروپایی ذرت با نام علمی Pyrausta nubilalis از جمله آفات مهم ذرت از راسته بالپولک داران هستند. لاروهای سن اول وسط بوته را سوراخ و از قاعده برگها تغذیه می کند و در مرحله بعدی لارو وارد ساقه شده و بصورت لارو داخل ساقه زمستان گذرانی می کند که بهترین راه مبارز با ساقه خوارهای ذرت از بین بردن ساقه های آلوده به لارو زمستان گذران است و چناچه این مبارزه زراعی بخوبی انجام گیرد نیازی به مبارزه شیمیایی نیست.
 
کرم خاردار پنبه Earias insulana (Noctuidae Lepidoptera)
یکی از آفات مهم پنبه است. حشره بالغ با بالهای باز به عرض 20 تا 22 میلیمتر، بالهای رویی سبز تند و گاهی مخلوط به زرد، رنگ های بالای زیری خاکستری است، این آفت 5 سن لاروی دارد و روی بدن لاروها برجستیگهای خار مانند وجود دارد. این آفت به اکثر گیاهان تیره Malvacae یا پنیرکیان حمله می کند. خسارت به این شکل است که لارو قوزه پنبه را سوراخ کرده و در اوایل فصل باعث ریزش آنها می شود. هدف لارو تخم های پنبه است ولی الیاف هم پاره می شوند و بعلت وجود مدفوع و رشد بعضی از قارچها الیاف بی ارزش می شوند. این آفت در مناطق سرد سیر بصورت شفیره ، ولی در مناطق گرم بصورتهای مختلف ممکن است زمستان گذرانی کند.
حشره ماده تخم ها را به صورت تک تک روزی قوزه قرار می دهد. در خوزستان به علت زیاد بودن میزبانهای وحشی جمعیت این آفت خیلی زیاد است و یکی از عوامل محدود کننده پنبه می باشد. این آفت 5 سن لارو 2 تا 4 قوزه را مورد حمله قرار می دهد. این آفت تا 6 نسل در سال تولید می کند.
 
مبارزه: مبارزه با این آفت تلفیقی از روش های شیمیایی و زراعی است
 
1-      انتخاب تاریخ مناسب کاشت در هر ناحیه و جلوگیری از دیر کاشتن آفت
2-     شخم عمیق مرزعه پس از برداشت محصول
3-    دفع علفهای هرز میزبان آفت
دشمنان طبیعی: گونه های بالتوری ، زنبورهای Microbracon sp و بعضی از زنبورهای Chalcididae از دشمنان طبیعی این آفت هستند.
سموم شیمیایی: کارباریل P85%  3 کیلو در هکتار
 
آزینفوس متیل   EC20%    5 لیتر در هکتار
1 تا 2  بار سمپاشی برای کنترل کافی است.
 
 
کرم قوزه پنبه Helicoverpa armigera (Noctuidae Lepidoptera)
 
= Heliothis armigera
کرم قوزه پنبه یکی از آفات مهم پنبه است که به گیاهان دیگری از جمله : گوجه فرنگی، نخود، لوبیا، ذرت و غیره حمله می کند. لاروهای این آفت از برگ های جوان، قوزه ها، بلال و غلاف گیاهان میزبان تغذیه می کند.
 
حشره کامل شب پره ای است که عرض بال با بالهای باز 30 تا 40 میلیمتر ، بالهای جلویی زرد خاکستری و روی هر بال یم لکه کوچک به رنگ سیاه و یک لکه لوبیایی تیره وجود دارد. انتهای بالهای جلویی دارای نوارهای موج داری است. بالهای عقبی سفید رنگ است.
لاروهای جوان پس از خروج از تخم ابتدا از پارانشیم برگها و در مرحله بعدی به قوزه حمله و از الیاف پنبه تغذیه می کنند. این آفت در بالای قوزه سوراخی را ایجاد می کند و در هنگام تغذیه قسمتی از بدن لارو بیرون است. هر لارو 6 تا 20 قوزه را مورد حمله قرار می دهد. میزان خسارت این آفات روی نخود تا 78 درصد هم گزارش شده است.
 
این آفت زمستان به صورت شفیره در عمق 4 تا 10 سانتیمتر خاک است. تخمگذاری بصورت تک تک روی گیاهان هرز یا روی قوزه و غلاف میزبان صورت می گیرد.
مبارزه: شخم عمیق پس از برداشت محصول برای مدفون کردن شفیره ها، یخ آب زمستانه، استفاده از بالتوریها و زنبورهای تریکوگراما و استفاده از ترکیبات ویروسی در کاهش جمعیت این آفات موثر است.
 
سموم شیمیایی: تیودیکارب DF80% 75/0 کیلو در هکتار
پروفنوفوس EC48% 5/2 کیلو در هکتار
کارباریل WP85% 3 کیلو در هکتار
آندوسولفان EC35% 3لیتر در هکتار
 
کرم برگخوار پنبه Spodopetra exigue (Noctuidae Lepidoptera)
از آفات برگخوار پنبه است که طیف وسیعی از گیاهان هرز و زراعی حمله می کند.
کرم سرخ پنبه Pectinophora gossypiella (Gelechidae Lepidoptera)
یکی از آفات قرنطینه ای پنبه است که در استان سیستان و بلوچستان وجود دارد.
کرم طوقه بر Agrotis seqetum (Noctuidae Lepidoptera)
این آفت در همه نقاط ایران وجود دارد و به گیاهانی مثل چغندر قند، پنبه، خیار، کدو ، سیب زمینی، بادمجان، گوجه فرنگی و غیر حمله می کند.
حشره بال شب پره ای است مکه عرض آن بالهای باز 27 تا 30 میلیمتر، رنگ بالهای جلویی آن متغیر است و از قهوه ای تیره تا قهوه ای مایل به سیاه تغییر می کند. مهمترین مشخصه آن وجود سه لکه روی بال است که از قاعده بال به سمت انتها به شکل: لکه مثلثی ، لکه گرد در وسط بال و لکه لوبیایی در انتهای بال است.
 
این آفت زمستان را بصورت لاروهای سن آخر یا ما قبل آخر در زیر خاک در عمق 10 تا 15 سانتیمتری سپری می کند. در بهار با گرم شدن هوا فعالیت خود را شروع کرده و معمولاً از ناحیه طوقه میزبان را مورد حمله قرارداده و آنها را قطع می کنند.
در اوایل بهار گاهی در اثر از بین بردن علفهای هرز توسط کشاورز گله های لارو گرسنه با کمبود مواد غذایی روبرو شده و به جوانه های مو حمله می کنند که بهتر است کنترل علف های هرز در پاییز صورت گیرد.
 
لاروهای این آفت فعالیت شبانه دارند و روزها در زیر کلوخها مخفی هستند. تخم گذاری حشرات ماده به صورت تک تک و یا دسته ای در پشت برگ ها صورت می گیرد. لاروهای جوان ابتدا از برگ تغذیه می کنند و در سن دوم به پای بوته رفته و از طوقه تغذیه می کنند. این آفات 3 نسل در سال دارد.
در زراعتهای صیفی گاهی مشاهده می شود که لاروها تمام نشاء ها را بصورت ردیفی قطع می کنند.
 
مبارزه:
شخم عمیق پس از برداشت محصول، یخ آب زمستانه، از بین بردن علف های هرز و استفاده ازسموم.
شیمیایی: کارباریل   WP80% 3 کیلو در هکتار
کلرپیریفوس     G5%  20کیلو در هکتار
برای کنترل این آفات سم کارباریل بصورت طعمه مسموم استفاده می شود که سم مورد نیاز را با 50 کیلو سبوس مخلوط و در غروبها در مرزعه پخش می کنند، لاروها بعلت رفتار پوسیده خواری از طعمه تغذیه و مسموم می شوند.
 
شب پره گاما Plusia qamma (Geometridae Lepidoptera)
روی بالها علامت شبیه گامای لاتین وجود دارد. آفاتی پلی فاژ است. لاروها فقط دو جفت پای شکمی دارند.
 
کرم ساقه خوار برنج Chilo duppresalis (Pyralidae Lepidoptera)
 
کرم ساقه خوار برنج مهمترین آفت برنج در کشور است که در استانهای شمالی کشور وجود دارد. این آفت بومی ایران نیست و از خارج وارد ایران شده است.
 
پروانه ماده برنگ زرد روشن و متمایل به قهوه ای است، حشره نر برنگ خاکستری، طول بدن پروانه 10 تا 13 میلیمتر و عرض بدن با بال باز 20 تا 23 میلیمتر ، تخم ها بصورت ردیفی روی برگ قرارداده می شود. رنگ بدن لاروها قهوه ای مایل به خاکستری است.
خسارت : اگر گیاه جوان باشد در اثر حمله برگها زرد و سپس گیاه خشک می شود والی اگر به خوشه رفته باشد بذر تشکیل نمی شود. لاروها وارد ساقه می شوند و محتویات ساقه را می خورند بطوریکه در اثر وزش باد ساقه ها می شکنند.
 
این آفت زمستان بصورت لارو داخل ساقه است. در ایران 2 تا 3 نسل در سال دارد. خسارت نسل اول بیشتر در خزانه یا مزارع دیر کاشت است.
 
مبارزه:
 
1-      درو کردن محصول حتی المقدور از قسمت پایین تر تا لارو زمستان گذران کمتری در مزرعه باقی بماند.
 
2-     خوشه های بریده شده را چند روز روی زمین پهن کرده تا کاملاً خشک شوند و سپس کلشها را خرد کند.
3-    کلشهای باقی مانده در مزرعه را سوزاند.
4-    زمین را شخم زده و آب تخت زمستانه کرد.
5-    کنترل علف های هرز که میزبان زمستانه آفت هستند.
6-     جلوگیری از انتقال نشاء آلوده به زمین اصلی
7-    مبارزه بیولوژیک با استفاده از زنبورهای تریکوگراما
سموم شیمیایی: دیازینون   G10%  15 کیلو در هکتار
دیازینون  G5%  15کیلو در هکتار
کارتاب  G4%  30کیلو در هکتار
فنتیون  G5%  30کیلو در هکتار
 
پروانه های مینوز
تعدادی از گونه های خانواده های Lyoneridae و Gracillaridae بصورت مینوز روی درختان میوه خسارت وارد می کنند. مینوز یا Leaf miner به آفتی گفته می شود که لارو آن پارانشیم برگ را می خورد و اپیدرم رویی و زیری را باقی می گذارد.
 
1-      مینوز لکه مارپیچی درختان میوه           Lyonetia clerckella
2-     مینوز لکه گرد                              Leucoptera scitella
3-    مینوز لکه تاولی روی برگ    Phyllonorycter turancia
4-    در مبارزه با مینوزها از سموم با قدرت نفود بالا استفاده می کنند  مثل:
دیفلوبنزورون  WP25% 5/0در هزار
دلتامترین  EC2.5% 5/0در هزار
پرمترین  EC25% 5/0در هزار
 
 
 
کرم سیب Carpocapsa pomonella (Olethreutidae Lepidoptera)
یکی از آفات بسیار مهم سیب است. لاروهای این آفت از دانه و پریکارپ سیب تغذیه می کنند و گاهی نیز به انار، به، خرمالو و گلابی حمله می کند. گاهی تا 90 درصد محصول را از بین می برد. میوه های ریز در اثر خسارت این آفت ریزش می کند و میوه های درشت کرمو می شوند.
 
کرم سیب زمستان را به صورت لارو کامل داخل پیله زیر پوستکها سپری می کند. در بهار لارو به شفیره تبدیل شده و مصادف با باز شدن گلهای درخت حشرات بالغ ظاهر می شوند.
 
حشره بالغ پروانه ای خاکستری رنگ متمایل به قهوه ای است. عرض بدن با بالهای باز 19 میلیمتر است. این حشره با داشتن یک لکه قهوه ای با جلای فلزی در انتهای بال مشخص می شود.
 
محل تخمریزی روی کاسبرگها، نهنج و برگ های مجاور میوه است، لارو سن اول پس از حدود دو روز وارد میوه می شود.
 
کرم سیب در طول دوره زندگی ممکن است چند میوه را کرمو کند و پس از طی کردن مرحله لاروی از میوه خارج شده و روی شاخه ها تبدیل به شفیره می شود. در شرایط آب و هوایی مختلف 2 تا 5 نسل در سال دارد.
 
دشمنان طبیعی : زنبورهای تریکوگراما که از پارازیتوئیدهای تخم آفت هستند. در دنیا برای کنترل این آفات استفاده می شوند. سن ها Anthocoridae  و زنبور Dybrachis boarmeae که به لاروهای زیر پوستکها حمله می کنند.
 
مبارزه شیمیایی :
کنترل کرم سیب بیشتر بوسیله سموم شیمیایی صورت می گیرد.
فوزالن  EC35% 5/1 در هزار
آزینفوس متیل  EC35% 2 در هزار
دیازینون  EC60% 1 در هزار
اتریمفوس  EC50% 1 در هزار
مبارزه شیمیایی زمانی موثر است که لارو سن اول هنوز وارد میوه نشده باشد و از زمان با کمک تله های فرمونی و یا نوری صورت می گیرد.
آفت دیگری به نام کرم به Euzophera bigella (Pyralidae Lepidoptera) به سیب حمله می کند که از نظر خسارت ، بیولوژی و مبارزه شبیه کرم سیب است.
 
لیسه سیب Hyponomeuta malinellus (Hyponomeutidae Lepidoptera) 
یکی از آفت برگخوار سیب است که در سالهای اخیر خسارت زیادی به سیب وار می کند و گاهی درخت را بی برگ می کند.
حشره بالغ شب پره سفید رنگ کوچکی است که عرض بدن با بالهای باز حدود 16 میلیمتر است. روی بالها خاص سفید رنگی وجود دارد که تعداد آنها در بال جلویی 18 تا 19 عدد است. این حشرات پس از جفت گیری تخمها را در دسته های 50 تا 100 عددی روی شاخه ها قرار میدهند، پس از یک هفته لاروها از تخم بیرون آمده و بصورت نئونات تا بهار سال بعد به همان شکل باقی می مانند. لاروها ابتدا از پارانشیم برگ تغذیه می کنند ولی در مراحل بعدی از همه قسمت های برگ تغذیه خواهند کرد. در هنگام تغذیه لاروها بصورت گروهی فعالیت دارند و برگها را با تار به هم می چسبانند. پس از طی مراحل لاروی بصورت دست جمعی شفیره خواهند شد. این آفت یک نسل در سال دارد.
 
مبارزه: این آفت دشمنان طبیعی زیادی دارد. پرندگان از لاروها تغذیه می کنند و تعدادی زنبور پارازیتوئید به مرحله لارو حمله می کند. قطع کردن شاخه های آلوده به آفت با قیچی باغبانی
 
مبارزه شیمیایی:
مالاتیون  EC57% 2 در هزار
دیازینون  EC60% 1 در هزار
آژینفوس متیل   EC20% 2 در هزار
فوزالن EC35% 2 در هزار
 
 
پروانه فری Zeuzera pyrina (Zeuzeridae Lepidoptera)
 
این آفت به عده زیادی از درختان مثمر و غیر مثمر حمله می کند . گردو و نارون از مهمترین میزبانهای این آفت هستند. زمستان به شکل لارو داخل تنه و شاخه های اصلی بسر می برد و از محل ورود و تغذیه لارو شیره گیاهی بیرون می آید. هر یک تا دو سال یک نسل تولید می کند.
 
مبارزه : استفاده از مفتول برای کشتن لاروهای داخل شاخه ها و استفاده از خمیرهای آنتی تارلو که حاوی سموم تدخینی هستند و چنانچه داخل سوراخ ورودی لارو ریخته شود باعث کشته شدن آنها خواهد شد.
 
کرم گلوگاه انار  Spectrobates ceratoniae (Pytalide Lepidoptera)
 
این آفت روی تاج انار داخل پرچمها تخمریزی می کند و لارو وارد میوه شده و باعث خسارت خواهد شد. در محل نفوذ لارو قارچهای ساپروفیت هم رشد می کنند. این آفت زمستان به شکل لارو داخل میوه های آلوده روی درخت و زیر درخت باقی می ماند و چند نسلی است.
 
با توجه به بیولوژی آفت سموم شیمیایی توصیه نمی شود و بهترین راه کنترل، جمع آوری و انهدام میوه های آلوده روی درخت است، البته همه باغداران منطقه با هم باید این کار را انجام دهند.
 
امروزه استفاده از روش نر عقیمی نیز در حال بررسی است.
 
مشاهده شده که هر گاه با این آفت مبارزه شیمیایی شود آفت دیگر انار به نام کنه پا کوتاه انار طغیان می کند و علت آن از بین رفتن دشمنان طبیعی بوسیله سموم شیمیایی است.
 
پروانه سفیده کلم Pieris brassicae (Pieridae Lepidoptera)
 
یکی از آفات مهم کلم، تربچه و شغلم است. از پروانه های روز پرواز است. طول بدن 20میلیمتر ، عرض بدن با بال باز 60 میلیمتر ، رنگ بدن سفید و روی دو گوشه جلویی بالها دو لکه سیاه وجود دارد و روی بال جلویی حشره ماده دو خال سیاه و روی بال عقبی یک خال سیاه وجود دارد . حشره نر فاقد این خالهاست. لاروها از برگ کلم تغذیه می کنند و ضمن تغذیه فضولات زیادی را به داخل برگهای کلم می ریزند که بازار پسندی آن را کاهش می دهد. این حشره زمستان بصورت شفیره است.حشرات ماده تخم ها را بصورت دست جمعی و در دسته های 50 تا 100 عددی قرار می دهند. این آفت 2 تا 4 نسل در سال دارد.
مبارزه:
یکی از دشمنان طبیعی این آفت زنبور Apanteles glomeratus است که لارو حمله می کند.
سموم شیمیایی : کاربایل WP80% 3 در هزار
تریکلروفن SP80% 5/1 در هزار
زمان سمپاشی با دیدن لاروهاست.
پروانه برگخوار مرکبات Papilio demoleus (Papilionidae Lepidoptera)
 
راسته دو بالان Diptera
مگس گیلاس Rhagoletis ceraci (Tephritidae Diptera)
حشره کامل کوچکتر از مگس خانگی است و روی صفحه پشت سینه چهار نوار طولی روشن وجود دارد. بالها شفاف و روی هر بال نوارهای دودی رنگی وجود دارد که شبیه عدد 118 است.
 
خسارت این آفت مربوط به لارو است که قسمت گوشتی میوه را مود حمله قرار می دهد. لارو با ترشحات خود باعث تخریب بافتها می شود و نوعی لهیدگی ایجاد می شود. خسارت روی میوه های دیررس بیشتر از است. این آفت به گیلاس و آلبالو حمله می کند. حشرات کامل در اواخر بهار مصادف با آبدار شدن میوه ظاهر می شوند و ضمن مختصری تغذیه را تک تک در بافت میوه قرار می دهند. داخل هر میوه فقط یک تخم قرار داده می شود. هر حشره ماده 70 تا 100 عدد تخم می گذارو لاروه پس از تکمیل دوره لاروی از میوه بیرون آمده و در خاک شفیره می شوند . این آفت فقط یک نسل در سال دارد.
 
مبارزه :
1-      شخم زدن پای درخت با بیل در فصل زمستان برای از بین بردن شفیره های زمستان گذران
2-     استفاده از واریته های زودرس و پوست کلفت
 
مگس میوه مدیترانه ای Ceratitis capitata (Tephritidae Diptera)
به میوه های مرکبات، هلو، آلو، سیب و غیره حمله می کند ولی در کشور ما بعلت زمستانهای سرد تا کنون مستقر نشده است.
 
مگس خربزه Myopardakis pardalina (Tephritidae Diptera)
یکی از آفات مهم جالیزی در ایران است. به انواع خربزه، گرمک، طالبی ، خیار و کدو صدمه می زند ولی روی هندوانه مشاهده نشده است.
حشره کامل مگس کوچکی به طول 5 میلیمتر ، با رنگ عمومی زرد روشن است.
حشرات ماده با تخمریز پوست میوه های جوان را سوراخ کرده و داخل آن تخم می گذاردو لاروها داخل میوه ایجاد دالان می کنند و پوست میوه در محل خسارت قهوه ای و سخت می شود. میوه های ریز می ریزند و میوه های درشت رشدشان متوقف و کرمو می شود.
 
زمستان بصورت شفیره در عمق 10 تا 12 سانتیمتر خاک بسر می برد. حشرات بالغ در اواسط بهار موقعی که خربزه تازه شروع به گل دادن می کند ظاهر می شود. حشره ماده با تخمریز تخمها را بصورت تک تک داخل میوه قرار می دهند. پس از پایان مرحله لاروی در خاک تبدیل به شفیره می شوند. در ایران 2 تا 3 نسل دارد.
مبارزه:
بهترین راه مبارزه این است که میوه های جوان که اندازه یک فندق هستند داخل برگها پیچیده شوند و روی آنها مقداری خاک ریخته شود تا پوست آنها ضخیم شود. انهدام میوه های آلوده
 
استفاده از طعمه مسموم شامل سم دیازینون و مخمر برای جلبل حشرات بالغ و استفاده از تله فرمونی
 
سموم شیمیایی:
فوزالن  EC35% 5/1لیتر در هکتار
تری کلروفن  SP80% 5/1 کیلو در هکتار
دیازینون  EC60%  5/1 لیتر در هکتار
زمان مبارزه شیمیایی وقتی است که میوه ها اندازه یک فندق باشد و سمپاشی بعدی 6 روز بعد.
 
 
 راسته بال غشائیان Hymenoptera
زنبور مغزخوار بادام Eurytoma amyqdali (Eurytomidae Hymenoptear)
از جمله معدود زنبورهای زیر راسته Apocrita است که آفت کشاورزی هستند. میزبان عمده آن بادام است ولی روی زرد آلو هم گزارش شده است. لاروهای این آفت در دوران تغذیه از دانه بادام تغذیه می کنند و فقط پوست را باقی می گذارند. مقداری از میوه ها ریزش می کنند و بقیه پوک روی درخت باقی می مانند. تقریباً همه میوه هایی که در پاییز روی درخت باقی مانده اند دارای لارو زمستان گذران هستند. بادام های شیرین به این آفت حساس تر هستند.
این حشره زنبور کوچکی است به طول 4 میلیمتر. زمستان به شکل لارو داخل میوه های آلوده است. حشرات کامل مصادف با ریختن گلبرگها ظاهر می شود و پس از مختصری تغذیه از شبنم روی گیاه و دیگر مایعات داخل نسج میوه تخمریزی می کنند. هر حشره ماده 120 تا 150 عدد تخم می گذارد. این آفت فقط یک نسل در سال دارد و زمستان به شکل لارو داخل میوه هاست.
 
بهترین راه مبارزه با این آفت جمع آوری و انهدام میوه های آلوده است.
 
گونه دیگری به نام زنبور مغز خوار سیاه پسته Eurytoma plottnikovi روی پسته فعالیت می کند که از نظر بیولوژی و مبارزه شبیه گونه قبلی است.
 
از خانواده Tentheredinidae یا زنبورهای تخمریز اره ای گونه ای بنام زنبور گوجه Haplocampa flava  آفت است که لارو آن از دانه میوه تغذیه می کند و باعث ریزش آنها می شود. این آفت روی آلوچه خسارت شدید دارد. چون زمستان به فرم لارو در خاک است. پس بیل زدن پای درخت در کاهش خسارت موثر است.
 
آفات غیرحشره ای
کنه ها
کنه ها زیر رده ای از Arachnidae هستند به نام Acari. این بندپایان دارای چهار جفت  پا بوده و بدن آنها دو قسمت است. بخش جلویی که قطعات دهانی و پدیپالپها را در بر می گیرد بنام گناتوزوما Gnatosoma  و بخش بعدی که پاها را در بر می گیرد Idiosoma نام دارد.
این زیر رده راسته های مختلف دارد که راسته پیش استیگمایان یا Prostigamata از نظرات آفات کشاورزی مهم هستند.
 
از این زیر راسته سه خانواده: کنه ها تا عنکبوتی Tetranychidae، کنه های پا کوتاه Tenuipalpidae و کنه گالزا Eryophidae از نظر آفات کشاورزی اهمییت زیادی دارند.
 
کنه قرمز اروپایی سیب Panonychus ulmi (Tetranychidae Acari)
 
این آفت در نواحی سرد و نیمه مرطوب خسارت شدید دارد و از مهمترین آفات درختان سیب است. زمستان را به شکل تخم های قرمز رنگ روی شاخه های درخت سپری می کنند و بوسیله تخم های روی میوه از نقطه ای به نقطه دیگر جابجا می شود. تخمها شبیه پیاز کوچک و در انتها دارای یک موی بلند است از تخم لاروی به دنیا می آید که 3 جفت پا دارد. لاروها و نمفها و بالغین با کمک استایلتها از شیره گیاه تغذیه می کنند. دوره زندگی این کنه بطور متوسط 21 روز است و تعداد نسل آن زیاد است . کنه های بالغ ریز و روی بدن آنها موهای وجود دارد که روی غده هستند.
مبارزه با کنه
کنه ها دشمنان طبیعی زیادی دارند. مثل کنه های شکاری فیتوزئیده و کفشدوزکهای Sthetorus ولی به علت تعداد نسل زیاد، این آفت همیشه مبارزه شیمیایی نیاز دارد.
سموم توصیه شده :
کلوفنتزین SC50% 3/0 تا 5/0 در هزار
بنزوکسی مایت EC20% 5/1 در هزار
پروپاژیت EC57% 1 در هزار
آزوسیکلوتین WP25% 1 در هزار
فن پروپاترین EC15% 5/1 در هزار
سم پروپاژیت روی گلابی مصرف نشود.
 
کنه تار عنکبوتی یا کنه دو نقطه ای یا کنه دو لکه ای
Tetranychus urticae (Tetranychidae Acari)
کنه تار عنکبوتی در سراسر کشور وجود دارد و به عده زیادی از گیاهان مثل لوبیا ها، بادمجان ، درختان  میوه و... حمله می کند. این کنه پلی فاژ است و روی گیاه تار می تند.
این آفت با کمک استایلتها از شیره گیاهی تغذیه می کند و با توجه به جمعیت بالا خسارت شدید وارد می کند. همچنین بعلت وجود تار،گرد و خاک روی گیاه جمع می شود که در فتو سنتز اختلال ایجاد می شود.
 
کنه بالغ بطول 4/0 میلیمتر و در قسمت پشتی دو لکه تیره وجود دارد که بعلت ذخیره کلروفیل در لوله های کور است.
 
این آفت زمستان بصورت جانور بالغ است و لکه ها در زمستان وجود ندارد. تعداد نسل آن خیلی زیاد است بخصوص در شرایط آب و هوایی گرم.
 
مبارزه
سموم کنه کش مثل پروپاژیت  EC57%1 در هزار
آزوسیکلوتین WP25% 1 در هزار
تترادیفون EC7.5% 2 در هزار
روی درختان میوه کنه دیگری بنام کنه پا بلند درختان میوه Bryobia rubriculus وجود دارد.
از کنه های گالی می توان کنه گالی گلابی Eryophies pyri، کنه مخملی مرکبات یا کنه زنگار مرکبات Phyllocoptruta oleivora و غیره را نام برد. که مبارزه با آنها با سموم زینب، کلروبنزیلات، مانکوزب و گوگرد صورت می گیرد.
از خانواده کنه های پا کوتاه کنه پاکوتاه انار و کنه پاکوتاه چای و غیره را می توان نام برد.